Badanie gleby pozwala sprawdzić, w jakich warunkach rosną rośliny i jakie składniki są dostępne w podłożu. Sam wygląd pola nie pokaże, czy problemem jest niewłaściwy odczyn, niedobór konkretnego pierwiastka czy duże zróżnicowanie zasobności. Wyniki analiz pomagają planować nawożenie, wapnowanie i – w rolnictwie precyzyjnym – tworzenie map zasobności. Sprawdź, po co badać glebę, jakie parametry warto oznaczać, gdzie zrobić badanie gleby i jak wykorzystać wyniki w praktyce. Zapraszamy do lektury.
Po co bada się glebę?
Badanie gleby pokazuje odczyn i zasobność ziemi przed podjęciem decyzji nawozowych. Pozwala ocenić, czy stanowisko zapewnia odpowiednie warunki do pobierania składników oraz których pierwiastków jest mało, wystarczająco dużo lub dużo. Dzięki temu można ograniczyć nawożenie „na oko” i lepiej dopasować zabiegi do rzeczywistego stanu pola.
Wyniki kolejnych analiz pomagają obserwować wpływ nawożenia, wapnowania i użytkowania gruntu. W rolnictwie precyzyjnym lokalizacja próbek pozwala dodatkowo rozpoznać przestrzenne zróżnicowanie pola.
Badania mają również znaczenie formalne. W integrowanej produkcji roślin nawożenie powinno odpowiadać faktycznemu zapotrzebowaniu roślin, określanemu w szczególności na podstawie analiz gleby lub roślin. Szczegółowe wymagania zawierają metodyki IP zatwierdzane dla poszczególnych upraw. Dlatego odpowiedź na pytanie, jakie badania gleby do integrowanej produkcji są potrzebne, zależy od gatunku i właściwej metodyki.
Co dokładnie bada się w glebie i po co?
Zakres analizy powinien wynikać z celu badania. W podstawowych badaniach gleb rolniczych najczęściej oznacza się pH oraz przyswajalne formy fosforu, potasu i magnezu. Zapoznaj się z tabelą.
| Parametr | Co jest oznaczane? | Po co wykonuje się badanie? |
|---|---|---|
| pH | odczyn gleby, oznaczany w KCl lub wodzie – zależnie od metody | pozwala ocenić zakwaszenie i potrzebę regulacji odczynu; pH wpływa na dostępność wielu składników |
| Fosfor (P) | zawartość przyswajalnych form fosforu | służy do oceny zasobności i planowania nawożenia fosforowego |
| Potas (K) | zawartość przyswajalnych form potasu | pomaga ocenić zasobność i zaplanować nawożenie potasowe |
| Magnez (Mg) | zawartość przyswajalnego magnezu | pozwala ocenić zasobność w magnez i potrzebę jego uzupełnienia |
| Azot mineralny (Nmin) | azot azotanowy N-NO3 i amonowy N-NH4 | pokazuje ilość mineralnych form azotu w profilu glebowym i pomaga planować nawożenie azotowe |
| Siarka | najczęściej siarka siarczanowa S-SO4 | pozwala ocenić zasobność w dostępną dla roślin formę siarki |
| Mikroelementy | m.in. bor, miedź, cynk, mangan i żelazo | pomagają ocenić, czy zasobność uzasadnia nawożenie mikroelementami |
| Węgiel organiczny / materia organiczna | Corg lub zawartość materii organicznej | pozwala monitorować stan materii organicznej gleby |
| Skład granulometryczny | udział frakcji o różnej wielkości | pozwala określić kategorię agronomiczną gleby, ważną przy interpretacji części wyników |
| Metale ciężkie i inne zanieczyszczenia | wybrane pierwiastki i substancje zależnie od zakresu | służą do oceny zanieczyszczenia i bezpieczeństwa użytkowania gruntu |
Kiedy i jak często bada się glebę?
Nie ma jednego terminu odpowiedniego dla wszystkich analiz. Podstawowe badanie pH, fosforu, potasu i magnezu warto wykonać tak, aby wynik był dostępny przed planowaniem nawożenia. Próbek nie powinno się pobierać bezpośrednio po zastosowaniu nawozów mineralnych lub organicznych ani po wapnowaniu, jeśli mogłoby to zafałszować obraz stanowiska.
Częstotliwość zależy od rodzaju badania, zmian zachodzących na polu i celu analizy. Podstawową zasobność kontroluje się okresowo, natomiast Nmin wymaga podejścia sezonowego, ponieważ zawartość azotu mineralnego szybko się zmienia. Do celów nawozowych próbki Nmin pobiera się wczesną wiosną przed zastosowaniem nawozów.
Przepisy nie wyznaczają jednej częstotliwości badań wspólnej dla wszystkich gospodarstw. W integrowanej produkcji należy sprawdzać aktualną metodykę dla konkretnej uprawy. Program azotanowy reguluje natomiast zasady planowania i stosowania nawozów zawierających azot oraz bilansowania zapotrzebowania roślin z azotem dostępnym z gleby i nawożenia. Program obowiązuje podmioty prowadzące produkcję rolną w zakresie wskazanym w przepisach.
Jak wykonać badanie gleby? Pobieranie próbek gleby do badań
Jeśli zastanawiasz się, jak zrobić badanie gleby, zacznij od określenia zakresu analizy i prawidłowego poboru. Przypadkowa próbka może nie być reprezentatywna dla całego pola czy ogrodu.
Jak pobrać próbki gleby do badania? Najpierw należy wydzielić obszary o zbliżonych warunkach glebowych i agrotechnicznych. Instrukcje okręgowych stacji chemiczno-rolniczych wskazują, że na wyrównanej powierzchni jedna próbka ogólna może reprezentować maksymalnie 4 ha. Powstaje ona z wielu próbek pierwotnych pobranych w różnych punktach.
Pobieranie próbek gleby do badań nie jest skomplikowane, jednak należy uważać, by nie łączyć ziemi z części pola wyraźnie różniących się typem gleby, ukształtowaniem czy nawożeniem. Trzeba też omijać miejsca nietypowe, np. obrzeża, rowy, zagłębienia i miejsca po pryzmach nawozów. Dla Nmin obowiązuje osobny sposób poboru z określonych warstw profilu.
Próbkę warto oznaczyć numerem lub kodem i przypisać do konkretnego pola albo strefy. Należy zachować również powierzchnię, datę pobrania i lokalizację. Ułatwia to późniejsze porównywanie wyników oraz przygotowanie map zasobności.
Jak czytać wyniki badań gleby?
Jak czytać wyniki badań gleby, aby uzyskać wszystkie najważniejsze informacje? Najpierw trzeba sprawdzić metodę badawczą, jednostki, pH oraz klasę zasobności. Wyniki P, K i Mg mogą być klasyfikowane m.in. jako bardzo niskie, niskie, średnie, wysokie lub bardzo wysokie.
Parametrów nie należy analizować osobno. pH wpływa na dostępność składników, kategoria agronomiczna ma znaczenie dla części zaleceń, a nawożenie powinno uwzględniać także wymagania roślin, spodziewany plon, nawożenie organiczne i historię pola.
W przypadku Nmin wynik odnosi się do ilości mineralnych form azotu w badanym profilu i może być wykorzystany przy planowaniu nawożenia azotowego. Przy mikroelementach znaczenie ma również zapotrzebowanie konkretnej uprawy i warunki wpływające na dostępność pierwiastków.
Co zrobić z wynikami badania gleby?
Wyniki powinny prowadzić do konkretnej decyzji. Niskie pH może wskazywać na potrzebę wapnowania, niska zasobność P, K lub Mg – na potrzebę uzupełnienia składnika, a wynik Nmin może pomóc ustalić nawożenie azotowe. Przy wysokiej zasobności możliwe jest ograniczenie dawek tam, gdzie kolejne nawożenie nie jest uzasadnione.
W rolnictwie precyzyjnym ważne jest połączenie wyniku z miejscem pobrania. MWROL wykorzystuje dane z badań do tworzenia map zasobności pokazujących zróżnicowanie pola. Na ich podstawie można przygotować mapy zmiennego nawożenia VRA i różnicować dawki pomiędzy strefami zamiast stosować jedną na całej powierzchni.
Badania gleby pozwalają dokładniej poznać odczyn, zasobność i zróżnicowanie pola, a następnie wykorzystać te informacje przy planowaniu nawożenia i innych zabiegów. Największe znaczenie ma właściwy dobór zakresu analiz, prawidłowe pobranie próbek oraz interpretacja wyników z uwzględnieniem rodzaju gleby, uprawy i wcześniejszego nawożenia. W rolnictwie precyzyjnym dane z badań mogą dodatkowo posłużyć do tworzenia map zasobności i map zmiennego nawożenia VRA, dzięki czemu decyzje dotyczące pola opierają się na rzeczywistych warunkach, a nie na uśrednionych założeniach.